علم همیشه به عنوان یکی از ارکان پیشرفت بشر شناخته شده است، اما فرآیندهای تحقیقاتی سنتی و روش های تأمین مالی می توانند با محدودیت هایی مواجه باشند.
در این میان، علم غیرمتمرکز یا DeSci به عنوان یک رویکرد نوین با استفاده از فناوری های وب 3 و بلاکچین، در تلاش است تا فرآیندهای علمی را شفاف تر، در دسترس تر و مشارکتی تر کند. این مقاله به بررسی علم غیرمتمرکز، نحوه عملکرد آن، مزایا، چالش ها و نمونه هایی از پروژه های موفق DeSci می پردازد.
علم غیرمتمرکز decentralized science (DeSci) چیست؟
علم غیرمتمرکز decentralized science (DeSci) به استفاده از فناوری های وب 3 و زیرساخت های بلاکچین در فرآیندهای علمی اشاره دارد. هدف اصلی این رویکرد، افزایش شفافیت، دسترسی و همکاری در تحقیقات علمی است. در این مدل، داده ها بر روی بلاکچین ذخیره می شوند و تأمین مالی تحقیقات از طریق ارزهای دیجیتال صورت می گیرد. این روند می تواند دسترسی به داده های علمی را برای محققان و عموم مردم آسان تر کند و موجب تسریع در پیشرفت علمی شود.
نحوه عملکرد DeSci
DeSci به عنوان یک صنعت نوظهور، تمرکز خود را بر نحوه تأمین مالی، انجام و اشتراک گذاری تحقیقات علمی می گذارد. این فرآیند معمولاً از طریق سازمان های خودمختار غیرمتمرکز (DAOs) انجام می شود که به محققان و عموم مردم این امکان را می دهند که به طور مستقیم در تأمین مالی و مدیریت پروژه های علمی مشارکت کنند. این رویکرد، از بلاکچین برای ذخیره سازی داده ها و ایجاد شفافیت در نحوه استفاده از منابع مالی و اطلاعات علمی بهره می برد.
مزایای علم غیرمتمرکز
۱. دسترس پذیری بیشتر و شفافیت:
با استفاده از فناوری بلاکچین، داده ها به صورت عمومی و غیرقابل تغییر در دسترس قرار می گیرند. این ویژگی باعث می شود که تحقیقات علمی شفاف تر شوند و هر فردی بتواند به راحتی آن ها را بررسی و دنبال کند.
۲. تأمین مالی جمعی:
یکی از بزرگ ترین مزایای DeSci این است که محققان می توانند بدون نیاز به دولت ها یا مؤسسات بزرگ، به طور مستقیم از عموم مردم تأمین مالی کنند. این فرآیند از طریق توکن های دیجیتال و پلتفرم های تأمین مالی جمعی (Crowdfunding) انجام می شود.
۳. همکاری جهانی:
DeSci فضای همکاری میان محققان، دانشجویان و علاقه مندان به علم را تسهیل می کند. در این سیستم، افراد از سراسر جهان می توانند به صورت مستقیم در پروژه های علمی مشارکت کنند و نتایج تحقیقات را با یکدیگر به اشتراک بگذارند.
۴. تشویق به نتایج علمی قابل تکرار:
در DeSci، برای تشویق به تولید نتایج علمی با کیفیت، از سیستم های پاداش دهی مبتنی بر توکن استفاده می شود. این انگیزه ها می توانند محققان را به انجام تحقیقات دقیق تر و قابل تکرار ترغیب کنند.
چالش های علم غیرمتمرکز
با وجود مزایای قابل توجه، DeSci همچنان با چالش هایی مواجه است:
- داده های نادرست و بدون اعتبار:
در سیستم های غیرمتمرکز که فاقد مکانیسم های معتبر برای ارزیابی داده ها هستند، احتمال انتشار داده های نادرست یا ناکامل وجود دارد. - نوسانات ارز دیجیتال:
ارزهای دیجیتال مورد استفاده در تأمین مالی پروژه های علمی ممکن است دستخوش نوسانات شدید شوند. این موضوع می تواند بر پایداری و طولانی مدت بودن پروژه های علمی تأثیر منفی بگذارد. - چالش های قانونی:
علم غیرمتمرکز در بسیاری از کشورها همچنان در وضعیت قانونی مبهمی قرار دارد. به ویژه زمانی که پروژه های DeSci از DAOs برای تأمین مالی استفاده می کنند، ممکن است با مشکلات حقوقی و نظارتی روبرو شوند. - مشکلات در مراحل اولیه کسب وکار:
پروژه های DeSci که هنوز در مراحل اولیه خود قرار دارند، ممکن است با مشکلاتی مانند مدیریت مالی ناکارآمد یا تولید محصول با کیفیت روبرو شوند که می تواند مانعی برای پیشرفت این صنعت باشد.
نمونه های موفق از پروژه های DeSci
۱. پروتکل BIO:
یکی از بزرگ ترین پلتفرم های DeSci است که با استفاده از DAOs به تأمین مالی و مدیریت حقوق مالکیت معنوی (IP) در بیوتکنولوژی و داروها پرداخته است. این پلتفرم به محققان کمک می کند تا پروژه های تحقیقاتی خود را تأمین مالی و تجاری سازی کنند.
۲. Molecule و VitaDAO:
Molecule یک بازار است که در آن پروژه های علمی به صورت توکن های غیرقابل تعویض (NFTs) ثبت می شوند. این پروژه ها از طریق DAOs تأمین مالی می شوند و به محققان این امکان را می دهند که در تحقیقاتی مانند پیری مولکولی یا طول عمر مشارکت کنند.
۳. AminoChain:
این پلتفرم از فناوری بلاکچین برای ایجاد کانال های امن و خصوصی برای انتقال داده های پزشکی استفاده می کند. هدف آن تأمین امنیت داده های پزشکی و حفاظت از حریم خصوصی بیماران است.
نتیجه گیری
علم غیرمتمرکز (DeSci) به عنوان یک حرکت نوآورانه در دنیای علم و فناوری، راه حل هایی برای چالش های موجود در تحقیقات علمی سنتی ارائه می دهد. با استفاده از بلاکچین و DAOs، این رویکرد می تواند به افزایش شفافیت، دسترسی و همکاری در میان محققان و علاقه مندان به علم کمک کند. اما همچنان با چالش هایی مانند نوسانات مالی و عدم شفافیت قانونی روبرو است که باید برای رشد و پایداری آن در آینده برطرف شوند.
در نتیجه، علم غیرمتمرکز به عنوان یک گزینه جذاب برای آینده تحقیقات علمی، نیازمند توسعه بیشتر و توجه دقیق به چالش های آن است تا بتواند به یک مدل پایدار در دنیای علمی تبدیل شود.